Fræðslumiðstöð atvinnulífsins hefur þróað aðferð við að hæfnigreina störf og hæfnikröfur þeirra út frá hugmyndafræði HRSG í Kanada. Hæfnipættir starfa eru viðmið um hvaða hæfni þarf til að gegna tilteknu starfi. Í ferlinu eru fagtengdir hæfniþættir valdir og settir á hæfniþrep auk hæfnipátta tengdum almennri starfshæfni. Öll vinna í tengslum við val á hæfniþrepum er til samræmis við hæfniramma um íslenska menntun.
Afurð hæfnigreiningar er starfaprófíl sem er grunnur að uppbyggingu náms eða matslista fyrir raunfærnimat. FA hefur þýtt og aðlagað hæfnigreiningarferlið að aðstæðum á íslenskum vinnumarkaði.
Aðkoma atvinnulífs er mikilvægur hluti af ferlinu þar sem m.a. ákveðinn fjöldi starfsfólks sem sinnir viðkomandi starfi tekur þátt í greiningunni. Með hæfnigreiningu starfa verða hæfnikröfur sýnilegar og geta þar með stutt við: ráðningar; starfsþróun; starfstengdar námskrár sem FA skrifar og raunfærnimat á móti viðmiðum starfa (Fagbréf atvinnulífsins) eða á móti tilteknu námi.
Fræðslumiðstöðin hefur undangengin ár greint nokkur störf innan sama geira þar sem augljós stígandi kemur fram milli starfa. Gott dæmi um slíkt eru þrjú störf innan verslunar: Starf í verslun (hæfniþrep 1, 2, 4). Eftir því sem hæfnigreiningum fjölgar má gera ráð fyrir því að álíka stígandi komi fram innan annarra starfsgreina. Hæfnigreiningar starfa byggja á nánu samstarfi við atvinnulífið í landinu og væri ekki mögulegt að framkvæma greiningar starfa án aðkomu fólksins sem sinnir störfunum.
Árið 2025 var bætt við einum greiningarfundi og fyrirkomulag hvers fundar endurskoðað. Með þeirri breytingu varð til ný afurð, drög að matslista. Þau drög eru nýtt við undirbúning raunfærnimats fyrir viðkomandi starf eða við gerð námskrár. Verkkaupi getur því valið milli leiðar I eða II út frá afurðum hæfnigreiningar. Ávallt er fylgt skilgreindu ferli við hæfnigreiningu.
Hæfnigreining starfs – ferli leið I
Hæfnigreiningar á árinu 2025 samkvæmt leið I
Hæfnigreining starfs – ferli leið II
Hæfnigreiningar á árinu 2025 samkvæmt leið II
Ummæli: Ívar Þórður Ívarsson, verslunarstjóri hjá JYSK
Það var mjög skemmtilegt og gefandi að fá að taka þátt í þessu skapandi verkefni hjá Fræðslumiðstöð atvinnulífsins. Vel var haldið utan um verkefnið allt frá upphafi. Við vorum hópur stjórnenda úr mismunandi verslunum og geirum atvinnulífsins sem gerði umræðurnar mjög áhugaverðar og fjölbreyttar. Mér fannst ótrúlega gefandi að fá að leggja mitt af mörkum og vera partur af því að skapa eitthvað gagnlegt. Þótt umræðurnar yrðu stundum langar og ítarlegar, þá héldu verkefnastjórnarnir vel á spöðunum, leiddu umræðurnar og brutu verkefnið niður þannig að allt gekk upp að lokum. Ég myndi hiklaust segja já við því að taka þátt í hæfnigreiningu aftur í framtíðinni. Þetta var bæði gagnlegt og gefandi.
Eitt af hlutverkum FA er þróun og skrif námskráa fyrir markhóp framhaldsfræðslunnar í samvinnu við fræðsluaðila og atvinnulíf. Því hlutverki hefur FA sinnt af festu og telur það mikilvægt til eflingar fyrir einstaklinga og atvinnulíf í landinu. Námskrár FA eru fjölbreyttar og ná yfir starfstengt nám, almennt nám eða bóknám. FA birtir á heimasíðu sinni 39 starfstengdar námskrár, 10 almennar og bóknáms námskrár og 9 námsleiðir sem samstarfsaðilar FA geta boðið markhópi framhaldsfræðslunnar.
Alls luku 2934 einstaklingar námi hjá fræðslu- og símenntunarmiðstöðvum samkvæmt námskrám og námsleiðum Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins árið 2025. Það er aukning frá fyrra ári, þegar 2671 einstaklingur lauk námi, og samsvarar það um 9% fjölgun milli ára.
Fræðslu- og símenntunarmiðstöðvar eru lykilsamstarfsaðilar Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins og annast framkvæmd náms, fyrir markhóp framhaldsfræðslunnar um allt land. Fjölgun þeirra sem ljúka námi endurspeglur öflugt samstarf, faglega framkvæmd og getu miðstöðvanna til að ná til fjölbreytts hóps einstaklinga með aðgengilegu og sveigjanlegu námi.
Landfræðileg dreifing þeirra sem luku námi í námskrám og námsleiðum FA 2025
Flestir útskrifaðir samkvæmt námskrám og námsleiðum Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins voru af höfuðborgarsvæðinu, alls 1275 einstaklingar eða 43% heildarinnar sem endurspeglar íbúafjölda svæðisins. Umtalsverð þátttaka var einnig á landsbyggðinni. Norðurland stóð næst með 566 einstaklinga (19%), Suðurnes með 467 (16%) og Suðurland með 260 (9%). Þá luku 143 einstaklingar námi á Austurlandi (5%), 133 á Vestfjörðum (5%) og 90 á Vesturlandi (3%).
Í heild nær framhaldsfræðslan til allra landshluta og var þátttaka í námi dreifð um allt land. Þetta undirstrikar að námsframboð, á sviði framhaldsfræðslu, er aðgengilegt og sveigjanlegt og mætir þörfum fólks óháð búsetu.
Hlutfall íslenskra og erlendra ríkisborgara
sem ljúka námi eftir landssvæðum 2025
Hlutfall íslenskra og erlendra ríkisborgara meðal þeirra sem luku námi á hverju landsvæði dregur fram að samsetning námsmanna var breytileg eftir búsetu, þar sem hlutfall erlendra ríkisborgara var sérstaklega hátt á höfuðborgarsvæðinu, Vesturlandi og Vestfjörðum. Á landsvísu voru erlendir ríkisborgarar meirihluti þeirra sem luku námi, sem undirstrikar að framhaldsfræðslan nýtist fjölbreyttum einstaklingum um allt land.
Hlutfallsleg skipting náms eftir tegund árin 2022-2025
Hlutfallsleg skipting náms eftir tegund námskrár og námsleiða á árunum 2022–2025 endurspeglur breytingar á þörfum og áherslum þeirra sem sækja nám. Starfstengdar námskrár voru stærsti flokkurinn öll árin, með hlutfall á bilinu 48–52%, sem bendir til mikillar eftirspurnar eftir námi sem tengist beint starfi og atvinnuþátttöku.
Hlutfall almennra námskraá dróst saman úr 37% árið 2022 í 24% árið 2025, sem gefur til kynna að færri námsmenn kjósi almennt nám en fleiri markvissara og starfstengt nám. FA hefur þróað leið til að brjóta upp námskrár í námsleiðir. Þátttaka í námsleiðum hefur vaxið jafnt og þétt og var í 21%, árið 2025 sem endurspeglar vaxandi þörf fyrir samþætt og styttra nám. Hlutfall bóknáms hefur haldist lágt og tiltölulega stöðugt. Í heild sýnir þróunin að nemar sækjast í auknum mæli eftir sveigjanlegu námi sem mætir persónulegum aðstæðum þeirra og styður beint við atvinnu- og samfélagsþátttöku.
Nám, samkvæmt námsleiðinni Íslenska og atvinnulíf og námskránni Skref til sjálfshjálpar í lestri og ritun, var vel sótt árið 2025. Flestir þátttakendanna var fólk með annað móðurmál en íslensku líkt og á einnig við um námskrána Að lesa og skrifa á íslensku. Starfstengt nám var áberandi í efstu sætum. Grunnnámskeið fyrir fiskvinnslufólk var sótt af 240 einstaklingum, Meðferð matvæla var sótt af 144 og 98 sóttu Nám í stóriðju - grunnnám, sem endurspeglar áframhaldandi þörf fyrir hæfniuppbyggingu í lykilatvinnugreinum. Einnig stunduðu 169 nemar nám samkvæmt Smiðju námskrám. Þá sóttu 139 námsmenn Fagnámskeið fyrir starfsmenn í félags- og heilbrigðisþjónustu, sem sýnir vaxandi áherslu á faglega þróun innan velferðarþjónustu. Ljóst er að mikil eftirspurn er bæði eftir íslenskunámi, grunnfærni og markvissri hæfniuppbyggingu sem tengist beint þörfum vinnumarkaðarins.
Hlutfallsleg þátttaka í námi eftir þjóðerni á árunum 2021-2025 varpar ljósi á sífellt fjölbreyttari samsetningu þeirra sem sækja framhaldsfræðslu. Á tímabilinu jókst hlutfall erlendra ríkisborgara í námi jafnt og þétt, úr 31% árið 2021 í 56% árið 2025, á meðan hlutfall íslenskra ríkisborgara lækkaði samsvarandi. Þróunin tengist breytingum í samfélaginu og aukinni þátttöku innflytjenda í námi.
Þessi þróun undirstrikar skýrt sveigjanleika framhaldsfræðslunnar og getu hennar til að mæta fjölbreyttum þörfum nema með ólíkan bakgrunn, reynslu og stöðu. Námsframboð hefur þróast í þá átt að vera aðgengilegt, hagnýtt og viðeigandi fyrir breiðan hóp fólks, óháð þjóðerni. Með því styrkir framhaldsfræðslan stöðu sína sem inngildandi námsumhverfi þar sem áhersla er lögð á jöfn tækifæri til náms, hæfniuppbyggingu og virka þátttöku í atvinnu- og samfélagslífi. Framhaldsfræðslan gegnir mikilvægu hlutverki í að styðja við virkni og valdeflingu námsmanna og hefur þannig getu til að bregðast við breytingum í íslensku samfélagi.
Hlutfall í námi eftir þjóðerni 2021-2025
Nemar sem luku námi eftir kynjahlutfalli árin 2021-2025
Á árunum 2021 til 2025 var hlutfall kvenna í námi hærra en karla. Þátttaka kvenna í námi var á bilinu 61–64%, en hlutfall karla á bilinu 36–39%. Hlutföllin voru nokkuð stöðug milli ára, sem bendir til samfelldrar og stöðugrar þátttöku beggja kynja í námi. Hlutfall nema sem skilgreina kyn sitt sem „annað“ er mjög lágt, á bilinu 0,1–0,2% á hverju ári, en þó sýnilegt í tölfræðinni. Ljóst er að framhaldsfræðslan nær til breiðs hóps einstaklinga og að þátttaka í námi helst jöfn og var nokkuð fyrirsjáanleg milli ára.
Námskrár
Gögnin sýna að námskráin Skref til sjálfshjálpar í lestri og ritun var mest sótta námskráin á árinu. Grunnnámskeið fyrir fiskvinnslufólk er í öðru sæti, sem undirstrikar áframhaldandi þörf fyrir sérhæfða starfsþjálfun innan matvælageirans. Menntastoðir var þriðja mest sótta námið og er það undirbúningsnám fyrir fullorðna sem miðar að því að efla grunnfærni í bóklegum greinum og undirbúa þátttakendur fyrir frekara nám eða atvinnu. Smiðjunámskrárnar voru í fjórða sæti, þar sem markmiðið er að efla verklega hæfni með hagnýtum, starfstengdum viðfangsefnum. Alls hafa fjórar smiðjunámskrár verið vottaðar af mennta- og barnamálaráðuneytinu á þrepi 1 og 2. Til þess að fræðslu- og símenntunarmiðstöðvar geti boðið smiðjunám þarf að liggja fyrir námslýsing á því verkefni sem unnið er með. Fræðslumiðstöð atvinnulífsins hefur þróað staðlað sniðmát fyrir fræðsluaðila til gerðar slíkra námslýsinga. Árið 2025 stunduðu 169 nemar nám í Smiðju og var þátttaka mest í Leikskólasmiðju. Meðferð matvæla hefur einnig umtalsverða þátttöku, sem bendir til stöðugrar eftirspurnar á því sviði.
Færni á vinnumarkaði
Verkefnið Færni á vinnumarkaði er þróunar- og samstarfsverkefni sem byggir á tillögu starfshóps um aukin náms- og starfstækifæri fyrir fatlað fólk og er hluti af framkvæmdaáætlun um réttindi fatlaðs fólks. Verkefnið er unnið í samstarfi Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins (FA), Vinnumálastofnunar (VMST), Fjölmenntar, Símenntar og atvinnulífsins. Með starfsnáminu, Smiðja 1 – 2, 2 Færni á vinnumarkaði, fjölgaði möguleikum til náms fyrir tiltekinn hluta markhóps framhaldsfræðslunnar sem hingað til hefur notið fárra valkosta í bæði náms- og starfstækifærum á fyrsta þrepi íslenska hæfnirammans um menntun. Alls hafa 89 nemar lokið fræðsluhlutanum og starfsnáminu og útskrifast með Fagbréf atvinnulífsins síðan námið fór af stað árið 2024. Námið veitir fötluðu fólki um land allt tækifæri til að efla færni sína til atvinnuþátttöku með valdeflandi hætti.
Námsleiðir (uppbrot námskráa)
FA hefur þróað leið til að brjóta upp námskrár framhaldsfræðslunnar (uppbrot námskráa) og svarað þannig kalli eftir fjölbreyttara námsframboð fyrir markhópinn. Með námsleiðum er litið til þess að nýta frekar þann mikla fjölda námsþátta (áfanga) sem framhaldsfræðslan á inni í námskrárgrunni og tilheyra námskrám framhaldsfræðslu í stað þess að þróa og skrifa stöðugt nýja námsþætti fyrir nýjar námskrár. Fræðslu- og símenntunarmiðstöðvar nýttu þessa leið til að leggja upp námsleiðir sem mæta betur þörfum markhóps á hverju svæði fyrir sig.
Þátttaka í námsleiðum árin 2022-2025
Á tímabilinu 2022–2025 varð veruleg aukning í bæði fjölda námsleiða og þátttakenda í þeim hjá fræðslu- og símenntunarmiðstöðvum. Árið 2022 var ein námsleið í boði, Íslenska og atvinnulíf, og sóttu hana 20 þátttakendur. Á árunum 2023 og 2024 jókst þátttaka í námsleiðinni verulega, sem endurspeglar aukna eftirspurn eftir námi sem styður við þátttöku í atvinnulífi. Árið 2025 náði þátttakan hámarki þegar 538 einstaklingar sóttu námsleiðina. Það jafngildir um 18% af heildarfjölda þátttakenda í öllu námi það ár, en alls voru 2934 þátttakendur í námi hjá fræðslu- og símenntunarmiðstöðvum árið 2025. Þessi þróun bendir til aukinnar eftirspurnar eftir íslenskunámi tengdu atvinnulífinu.
Á árinu tóku alls 609 nemar þátt í námsleiðum. Þessi þróun endurspeglar vaxandi eftirspurn eftir fjölbreyttu námi sem styður markvisst við þátttöku í atvinnulífi og samfélagi, auk aukinnar fjölbreytni í námsframboði.
